Czarnoskórzy generałowie Napoleona. Kim byli?

W niektórych komentarzach w mediach społecznościowych wyczytałem niedawno, że reżyser Ridley Scott na siłę forsuje w filmie „Napoleon” tak modną obecnie poprawność polityczną. Na ekranie pojawia się bowiem 30-letni czarnoskóry aktor brytyjski Abubakar Salim ubrany w mundur generała francuskiej kawalerii. Czy to błąd? Nie, ponieważ Salim zagrał urodzonego w Saint-Domingue, karaibskiej kolonii należącej do Królestwa Francji, generała Thomasa-Alexandre’a Dumasa. Dzisiaj ta była francuska kolonia jest niepodległą Republiką Haiti.

Publikacja: 28.12.2023 21:00

Generał dywizji rewolucyjnych wojsk francuskich Thomas-Alexandre Dumas (1762–1806) – obraz Oliviera

Generał dywizji rewolucyjnych wojsk francuskich Thomas-Alexandre Dumas (1762–1806) – obraz Oliviera Pichata, namalowany po 1883 r.

Foto: Musée Alexandre Dumas, Villers-Cotterëts - Bruno Arrigoni

Generał Dumas był mulatem, synem markiza Alexandre’a Antoinego Davy de la Pailleterie i afrykańskiej niewolnicy Marie-Cessette Dumas. Na świat przyszedł jako niewolnik, ale w 1776 r. ojciec zabrał go do Francji, przez co dokonał jego formalnego uwolnienia. Niewolnictwo zostało bowiem zniesione we Francji metropolitalnej już w 1315 r. Zatem każdy niewolnik, który postawił stopę na ziemi francuskiej w Europie, stawał się wolnym człowiekiem. Markiz de la Pailleterie nie tylko wykształcił syna, ale pomógł mu też wstąpić do francuskiej armii. O zdolnościach Haitańczyka świadczy, że choć w 1786 r. wstępował do armii jako 24-letni szeregowiec, to już siedem lat później dowodził 53 tysiącami żołnierzy jako naczelny generał francuskiej armii alpejskiej. Był wyjątkowo utalentowanym oficerem, który w 1794 r. brawurowo zdobył wysokoalpejskie przełęcze, co umożliwiło Francuzom rozpoczęcie tzw. drugiej kampanii włoskiej. Austriacy tak się go bali, że nadali mu przydomek Schwarzer Teufel („Czarny Diabeł”). W 1797 r. generał Dumas popisowo pokonał szwadron wojsk austriackich na moście na rzece Eisack w Clausen. Pełen podziwu Napoleon nazwał Dumasa „Horacjuszem Koklesem z Tyrolu”, porównując tym samym Haitańczyka do rzymskiego bohatera, który ocalił starożytny Rzym przed Etruskami Porsenny.

Podczas kampanii egipskiej w latach 1798–1801 Napoleon mianował Dumasa dowódcą kawalerii. Tam jednak ich drogi gwałtownie się rozeszły, kiedy podczas marszu z Kairu do Aleksandrii Dumas ośmielił się otwarcie skrytykować taktykę swojego dowódcy. Mulat opuścił wojsko i odpłynął do Królestwa Neapolu, gdzie trafił do więzienia. Gdy wyszedł na wolność, Napoleon odmówił mu powrotu do służby i wypłaty renty żołnierskiej. Generał przeszedł załamanie nerwowe. Cztery lata później zmarł na raka żołądka w miejscowości Villers-Cotterêts. Jego syn, wielki francuski pisarz Alexandre Dumas, do końca życia winił Napoleona o śmierć ojca i nieszczęścia swojej rodziny.

Thomas-Alexandre Dumas nie był jedynym czarnoskórym dowódcą w armii Bonapartego. Także inny były haitański niewolnik nosił rewolucyjny mundur francuskiego generała. Był nim François-Dominique Toussaint L’Ouverture, o którym opowiem w innym felietonie.

Czytaj więcej

Czarni Polacy, piraci z Karaibów i złota kula

Mamy też i polski akcent w omawianej sprawie. Trzecim czarnoskórym generałem związanym z Napoleonem był Władysław Franciszek Jabłonowski, nieślubny syn angielskiej arystokratki Marii Dealire i jej nieznanego afrykańskiego lokaja. Usynowił go mąż Marii Dealire, generał-adiutant buławy wielkiej koronnej Konstanty Aleksander Jabłonowski. Polski arystokrata wysłał syna do francuskiej szkoły wojskowej École de Brienne, gdzie akurat w tym czasie uczył się także młody Korsykanin Napoleon Buonaparte (tak się wtedy podpisywał).

Władysław Jabłonowski, nazywany przez swoich żołnierzy i przyjaciół „Murzynkiem”, powrócił do Polski w 1794 r., aby w stopniu podpułkownika wziąć udział w insurekcji kościuszkowskiej. Potem przez dwa lata walczył w szeregach Legionów Dąbrowskiego, natomiast w 1801 r. został mianowany francuskim generałem brygady. Wraz z innymi dowódcami Legii Naddunajskiej został wysłany na Haiti, gdzie miał tłumić murzyńskie powstanie antyfrancuskie. Tam, podobnie jak wielu jego polskich towarzyszy broni, zachorował na żółtą febrę i zmarł 29 września 1802 r. w miejscowości Jérémie. Z 5200 żołnierzy Legionów Polskich, którzy przybyli na Haiti tłumić powstanie, przeżyło zaledwie 400. Dołączyli oni do czarnoskórych powstańców. Ich potomkowie do dziś żyją na wyspie i noszą polskie nazwiska.

Przy okazji omawianego tematu zachęcam Państwa do kupna nowego, 116-stronicowego kwartalnika „Uważam Rze Historia”, który w całości poświęciliśmy epoce napoleońskiej.

Generał Dumas był mulatem, synem markiza Alexandre’a Antoinego Davy de la Pailleterie i afrykańskiej niewolnicy Marie-Cessette Dumas. Na świat przyszedł jako niewolnik, ale w 1776 r. ojciec zabrał go do Francji, przez co dokonał jego formalnego uwolnienia. Niewolnictwo zostało bowiem zniesione we Francji metropolitalnej już w 1315 r. Zatem każdy niewolnik, który postawił stopę na ziemi francuskiej w Europie, stawał się wolnym człowiekiem. Markiz de la Pailleterie nie tylko wykształcił syna, ale pomógł mu też wstąpić do francuskiej armii. O zdolnościach Haitańczyka świadczy, że choć w 1786 r. wstępował do armii jako 24-letni szeregowiec, to już siedem lat później dowodził 53 tysiącami żołnierzy jako naczelny generał francuskiej armii alpejskiej. Był wyjątkowo utalentowanym oficerem, który w 1794 r. brawurowo zdobył wysokoalpejskie przełęcze, co umożliwiło Francuzom rozpoczęcie tzw. drugiej kampanii włoskiej. Austriacy tak się go bali, że nadali mu przydomek Schwarzer Teufel („Czarny Diabeł”). W 1797 r. generał Dumas popisowo pokonał szwadron wojsk austriackich na moście na rzece Eisack w Clausen. Pełen podziwu Napoleon nazwał Dumasa „Horacjuszem Koklesem z Tyrolu”, porównując tym samym Haitańczyka do rzymskiego bohatera, który ocalił starożytny Rzym przed Etruskami Porsenny.

2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Historia świata
Pasażerowie "Titanica" umierali w blasku gwiazd
Historia świata
Odzwierciedlają marzenia i aspiracje panny młodej. O symbolice dywanu posagowego
Historia świata
Bezcenne informacje czy bezużyteczne graty? Kapsuły czasu trwalsze od fundamentów
Historia świata
Ludobójstwo w Rwandzie – szczyt obłędu
Historia świata
Prezydent, który zlecił jedyny atak atomowy w historii. Harry S. Truman, część III