Plemię Jarai: Na granicy dwóch rzeczywistości

Kiedy dziś wracam myślami do tamtej wyprawy, uświadamiam sobie, że byłem świadkiem końca pewnej epoki. Wtedy wydawało mi się, że odkrywam świat egzotyczny, odległy, niemal nierzeczywisty. Dziś wiem, że patrzyłem na coś znacznie bardziej kruchego – na kulturę stojącą na granicy przetrwania. Podróże uczą, ale dopiero z czasem rozumiemy, czego nas nauczyły.

Jeszcze zupełnie niedawno ta grupa etniczna żyła poza zamierzchłością. Dziś historia ich dopadła, ziemie stały się przedmiotem gospodarki: plantacji kawy, kauczuku, infrastruktury. Las, który był ich domem, kurczy się. Wraz z nim dogasa wiedza przekazywana z pokolenia na pokolenie o roślinach, zwierzętach i duchach, które zamieszkiwały każde drzewo. To, co dla nich było całym światem, dla innych jest zasobem. A jednak nie wszystko zostało utracone. W wielu wioskach można spotkać starszyznę, która pamięta dawne czasy. Nadal istnieją: język, muzyka, opowieści. Niezmienna jest pamięć. Ale to już nie jest świat zamknięty. To świat w zawieszeniu między przeszłością a teraźniejszością.