Reklama

NRD była bardziej aktywna niż Sowieci

We wszystkich tzw. bratnich krajach reakcje na strajki w sierpniu 1980 roku były negatywne - mówi Andrzej Paczkowski, historyk

Publikacja: 11.12.2014 01:24

NRD była bardziej aktywna niż Sowieci

Foto: Fotorzepa/Darek Golik

Jak piszemy dziś w „Rzeczpospolitej", sowieckie służby na Litwie na początku lat 80. obawiały się „Solidarności". Tylko one?

Prof. Andrzej Paczkowski: We wszystkich tzw. bratnich krajach reakcje na strajki w sierpniu 1980 roku były negatywne. Kierownictwo PZPR rozesłało do tych państw swoich przedstawicieli, którzy tłumaczyli sytuację, zapewniając, że problem zostanie rozwiązany.

Kto był nastawiony najbardziej negatywnie?

Tym, co się dzieje w Polsce, szczególnie się niepokoił Erich Honecker. Dla niego to była dobra okazja, żeby utrzeć nosa polskim kolegom, za którymi nie przepadał. Zresztą z wzajemnością. NRD jako pierwsza postanowiła ograniczyć kontakty z Polską, na przykład zawiesiła możliwość przekraczania granicy na podstawie dowodu osobistego. Pod koniec listopada 1980 roku Honecker zwrócił się do Leonida Breżniewa z propozycją zorganizowania narady dotyczącej spraw polskich. Odbyła się ona 5 grudnia w Moskwie. Wszyscy pierwsi sekretarze, od Todora Żiwkowa z Bułgarii przez Janosa Kadara z Węgier i Gustava Husaka z Czechosłowacji do Ericha Honeckera, mówili, że należy położyć kres antysocjalistycznej działalności w Polsce.

Jaka opinia panowała wtedy o Polsce?

Reklama
Reklama

W Czechosłowacji i na Węgrzech pisano o strajkach, o szerzącej się anarchii, stwarzano nieprzychylną atmosferę nie tylko wokół Polski, ale też wokół Polaków. Czechosłowacka Służba Bezpieczeństwa podjęła operację „Sever", czyli „Północ" – zbierano informacje o Polsce, zwiększono inwigilację Polaków pracujących w tym kraju. Żadnych działań samodzielnie nie podejmowano, czekano na wytyczne z Moskwy.

I doczekano się czy może poszczególne kraje podejmowały własne inicjatywy?

Pod pewnymi względami NRD wyprzedzała nawet Sowietów. Honecker był aktywny nie tylko jesienią 1980 roku. To on doprowadził do tego, że w maju 1981 w Moskwie odbyła się tajna narada z udziałem Husaka, Honeckera i Breżniewa oraz ich sztabów, na której podjęto decyzję o odsunięciu od władzy Wojciecha Jaruzelskiego oraz Stanisława Kani i zastąpieniu ich – jak to nazywano – „zdrowymi siłami". Ta operacja zakończyła się jednak niepowodzeniem. NRD mocno wspierała „partyjny beton" w PZPR – na przykład organizowano spotkania mające podtrzymywać polskich towarzyszy na duchu. NRD była bardziej aktywna niż Związek Sowiecki.

Ale propaganda antypolska działała chyba w każdym kraju bloku wschodniego?

Tak, ale nie posuwano się za daleko, bo formalnie państwa były ze sobą zaprzyjaźnione. Nastawienie władz wszędzie było negatywne. Popędzano kierownictwo PZPR do podjęcia zdecydowanej akcji. W ramach przygotowań do stanu wojennego przeprowadzono wspólne manewry, których prawdziwą intencją było przyszykowanie się do likwidacji „Solidarności".

—rozmawiała Agnieszka Kalinowska

Historia
Agentka, której ufał Canaris. Niezwykła historia Haliny Szymańskiej
Historia
Skafandry, które zmieniły świat. Nowy skarb trafił do polskiego muzeum
Historia
Ministerstwo kultury nie chce kolejnego muzeum o zbrodni pomorskiej
Historia
Artefakty z Auschwitz znów na aukcji w Niemczech. Polski rząd tym razem nie reaguje
Historia
Julia Boyd: Po wojnie nikt nie zapytał Niemców: „Co wyście sobie myśleli?”
Reklama
Reklama
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
Reklama
Reklama