80 lat od zbrodni w Jedwabnem

Jedynie usłyszymy modlitwę – w taki skromny sposób przypomniana zostanie rocznica mordu na Żydach dokonana przez polskich sąsiadów.

Aktualizacja: 08.07.2021 20:35 Publikacja: 08.07.2021 19:06

80 lat od zbrodni w Jedwabnem

Foto: PAP, Artur Reszko

W niedzielę o godz. 11 przy pomniku żydowskich ofiar w Jedwabnem naczelny rabin Polski Michael Schudrich odmówi modlitwę za zmarłych, złożone zostaną kwiaty i zapalone znicze. Odczytane zostaną treny m.in. przez aktora Michała Żurawskiego. Nie są planowane przemówienia.

Chociaż to 80. rocznica zbrodni, do czwartku udziału w niej nie potwierdzili przedstawiciele rządu. Prezydenta Andrzeja Dudę będzie reprezentował doradca Paweł Czerwiński. Będzie też rzecznik praw obywatelskich dr Adam Bodnar, przedstawiciele ambasady Niemiec i Izraela, środowisk żydowskich, w tym Szewach Weiss oraz urzędnicy Kancelarii Senatu. Kościół będzie reprezentował bp Rafał Markowski, przewodniczący Rady ds. Dialogu Religijnego.

W związku z 80. rocznicą wydarzeń Żydowski Instytut Historyczny oraz Muzeum Żydów Polskich POLIN przygotowały program upamiętniający ofiary zbrodni. 10 lipca o godz. 14.30 odbędzie się spacer po muzeum „Oblicza przemocy", w trakcie którego przeanalizowane zostaną przypadki pogromów, do których dochodziło na ziemiach polskich od średniowiecza po wiek XX. Tego dnia o godz. 18 w kinie Muranów można obejrzeć film Anki i Wilhelma Sasnali „Z daleka widok jest piękny", potem odbędzie się dyskusja, jak polskie społeczeństwo radzi sobie z pamięcią o zbrodni. 11 lipca o godz. 18 Muzeum POLIN organizuje debatę online „Lato pogromów 1941. Historia, pamięć, rozrachunek" z udziałem badaczy, zajmujący się historią Polski, Litwy i Ukrainy.

10 lipca 1941 r. kilkuset żydowskich mieszkańców Jedwabnego w powiecie łomżyńskim zostało żywcem spalonych w stodole. Chociaż niemiecka inspiracja tej zbrodni jest niewątpliwa, jej bezpośrednimi wykonawcami byli Polacy z Jedwabnego i okolicznych wsi. Potwierdziło to śledztwo prowadzone przez prokuratora IPN. Ale do dzisiaj niektórzy historycy podważają te ustalenia.

Prof. Andrzej Żbikowski, kierownik Działu Naukowego ŻIH, napisał, że w Jedwabnem 10 lipca 1941 r. Polacy spalili w stodole oraz zamordowali w jej okolicy prawie wszystkich tutejszych Żydów, łącznie ponad 1 tys. osób. „Spośród wielu innych mordów popełnionych na Białostocczyźnie i w Łomżyńskiem latem 1941 r. ten wyróżnia liczba ofiar oraz liczba osób postawionych po wojnie przed sądem, uznanych za współwinnych śmierci Żydów lub od tego zarzutu uwolnionych. W całym materiale dowodowym wspomina się aż o 102 mieszkańcach Jedwabnego i najbliższych okolic, którzy albo brali udział w zbrodni, albo byli jej bezpośrednimi świadkami" – napisał na stronie ŻIH prof. Żbikowski.

„Jednym z kluczowych czynników wydarzeń była niemiecka zachęta i przyzwolenie na przemoc wobec Żydów. W Jedwabnem istniał posterunek żandarmerii polowej, a w dniu lub w przeddzień zbrodni przybyło komando niemieckiej Policji Bezpieczeństwa, które odbyło rozmowy ze spontanicznie wyłonionymi władzami miejskimi. To właśnie burmistrz Marian Karolak i jego przyboczni odegrali główną rolę w organizacji pogromu" – czytamy na stronie POLIN.

Historycy dodają, że zbrodnia w Jedwabnem nie była odosobnionym przypadkiem. Do podobnego mordu doszło w pobliskim Radziłowie i Wąsoszu. W sumie w tym regionie antyżydowskie wystąpienia latem 1941 r. miały miejsce w ponad 20 miejscowościach.

W niedzielę o godz. 11 przy pomniku żydowskich ofiar w Jedwabnem naczelny rabin Polski Michael Schudrich odmówi modlitwę za zmarłych, złożone zostaną kwiaty i zapalone znicze. Odczytane zostaną treny m.in. przez aktora Michała Żurawskiego. Nie są planowane przemówienia.

Chociaż to 80. rocznica zbrodni, do czwartku udziału w niej nie potwierdzili przedstawiciele rządu. Prezydenta Andrzeja Dudę będzie reprezentował doradca Paweł Czerwiński. Będzie też rzecznik praw obywatelskich dr Adam Bodnar, przedstawiciele ambasady Niemiec i Izraela, środowisk żydowskich, w tym Szewach Weiss oraz urzędnicy Kancelarii Senatu. Kościół będzie reprezentował bp Rafał Markowski, przewodniczący Rady ds. Dialogu Religijnego.

2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Historia
Zegarki, broszki, obrączki. Niemcy zwracają wyjątkowe depozyty
Materiał Promocyjny
Naszą siłą jest różnorodność
Historia
Marek Aureliusz, niedoszły król Polski
Historia
Historia fotografii. Jak powstało słynne zdjęcie z wojny w Wietnamie?
Historia
Żaglowce nie znikają. Wyjątkowa wystawa w Gdańsku
Akcje Specjalne
Dekarbonizacja gospodarki bez wodoru będzie bardzo trudna
Historia
Jak trener i konserwator mebli przekonali świat o odkryciu pisma
Materiał Promocyjny
Sztuczna inteligencja może być wykorzystywana w każdej branży