Pod Grunwald z mieczem, niewiastą i napitkiem

W lipcu pod Grunwaldem w rekonstrukcji bitwy z 15 lipca 1410 roku uczestniczyć będzie 4 tysiące aktorów oglądanych przez ponad 100 tysięcy widzów.

Na polach Grunwaldu stanie obozowisko zbrojnych, którym towarzyszyć będą rodziny i służba.

– Przykładamy wielkie znaczenie do detali, żeby obóz przenieść w średniowieczne realia – mówi Franciszek Jagielski, kasztelan na zamku w Inowłodzu. – Nawet na tyłek zamiast bokserek zakładamy brajesy uszyte według rycin z epoki.

Przygotowania są zaawansowane, bo do wielkiej bitwy pozostało zaledwie pół roku: płatnerze kują zbroje, rusznikarze konserwują armaty, kaletnicy szyją obuwie, garncarze wypalają misy, podczaszy suszą mięso na strychach i doglądają, jak w beczkach miód nabiera mocy, a rycerze ćwiczą na mrozie tężyznę.

[srodtytul]Jak się chodzi w zbroi[/srodtytul]

W krakowskich ogrodach klasztornych trenuje oko i siłę mięśni Jan Smoliński, który należy do drużyny łuczników. Jego ojciec Michał zajęty jest wyrabianiem strzał.

– Powstają z drzewa bukowego, do którego za pomocą nici mocuję gęsie pióra – opowiada. – Strzały można zabezpieczać przez woskowanie lub olejowanie. Ze względów bezpieczeństwa zamiast ostrych grotów zostaną umocowane pacynki z materiału. Wyrób jednej strzały zajmuje mi około 40 minut, a zamierzam zabrać pod Grunwald 200, ale część przekażę drużynie.

Inowłodzkie Bractwo Rycerskie tworzą łodzianie, którzy w sile 15 spotykają się każdej niedzieli. Nowicjusze przyzwyczajają się do chodzenia w zbroi, a bardziej wtajemniczeni potykają się na miecze lub uczą mniej doświadczonych posługiwania się bronią.

– Zaczynamy spotkanie od łatania oraz czyszczenia mieczy i zbroi – opowiada Michał Jagielski, dowódca zbrojny bractwa z Inowłodza. – Po włożeniu pancerzy rozgrzewamy stawy, potem przez blisko dwie godziny fechtujemy, a nasze białogłowy w tym czasie tańczą.

Treningi odbywają się w lasku sąsiadującym z blokowiskiem, skąd przychodzą gapie, oglądając walki na miecze oraz pląsy w rytm średniowiecznej muzyki.

[srodtytul]Szyjemy nowe namioty[/srodtytul]

Bractwo rycerskie z Opola przygotowuje się do wyprawy w Opolu i Byczynie, gdzie znajdują się jego siedziby.

– Pod Grunwald pojedzie konno pięciu zbrojnych, a pachołkowie i kilka niewiast wozami taborowymi, gdzie zabierzemy żywność, namioty, uzbrojenie, a nawet średniowieczną łaźnię, czyli bekę o średnicy dwóch metrów, w której zmieści się siedem osób – mówi Andrzej Kościuk zwany Efendim, namiestnik Opolskiego Bractwa Rycerskiego.

– Szyjemy nowe namioty, bo na takiej bitwie nie może zabraknąć porządnego sprzętu obozowego – dodaje Kościuk. – Nasz kowal kuje stojaki do pochodni, a stolarz zaczął prace przy składanych stołach i ławach wzorowanych na średniowiecznych.

Polskie rycerstwo z południa i centrum spotka się 23 czerwca w Sulejowie, skąd wierzchem i wozami podążać będzie na miejsce bitwy. Czynione są starania, by podobnie jak przed 600 laty doszło do spotkania w Czerwińsku z wojskami litewskimi, które co roku stają pod Grunwaldem. Przemarsz przez województwa łódzkie, mazowieckie i warmińsko-mazurskie będzie jedną z atrakcji obchodów jubileuszu bitwy.

Uczestniczyć w nich będą także rycerze z Białorusi, Ukrainy, Rosji, Niemiec, Włoch i Finlandii.

– Nie dzielimy się politycznie, ale na pół, więc część Polaków będzie walczyć po stronie Krzyżaków, a część Niemców pod sztandarami króla Władysława – mówi odpowiedzialny za przedstawienie Krzysztof Górecki. – Grunwald był polem bitwy, ale dziś jest polem współpracy.

[srodtytul]Miód 30-procentowy[/srodtytul]

Paweł Nowak z Kujakowic Dolnych koło Kluczborka, podczaszy Opolskiego Bractwa Rycerskiego, przywiezie do obozu pod Grunwaldem miody pitne, które wyrabia według dawnych przepisów.

– Najpopularniejsze to trójniaki, które leżakują dwa lata i mają 16 – 18 proc. alkoholu. Czyste powstają z miodów lipowego i akacjowego z dodatkiem kwasku cytrynowego i drożdży. Robię także korzenny trunek z miodu wielokwiatowego, do którego w trakcie fermentacji dodaję cynamon, wanilię i goździki.

W średniowiecznych przekazach są informacje, że nasi przodkowie dodawali do trunku owoce. Nowak w tym roku zabiera pod Grunwald miody z dodatkiem dzikiej róży i czarnego bzu.

– Ówcześni ludzie byli bardzo zaradni i korzystali z wszelkich dobrodziejstw przyrody – dodaje podczaszy. – Potrafili także zrobić miody, które miały 30 proc. alkoholu. Czekam na siarczyste mrozy. Gdy temperatura spadnie do minus 20 – 25 stopni Celsjusza, wystawię jedną beczkę czystego miodu na dwór. Wytrącą się krupki lodu, a trunek stanie się mocny. Prawdopodobnie w taki sposób nasi przodkowie wyrabiali pierwsze krupniki, które dziś przyrządza się w zupełnie inny sposób.

[srodtytul]Ziemniaki precz, bo ich wtedy nie znano[/srodtytul]

Jeden z kramów z ceramiką wystawia co roku Magdalena Kopiczko z Raczków koło Augustowa, a jej klientami są uczestnicy bitwy.

– Największym wzięciem cieszą się kubki brązowe lub zielone, czyli w kolorach, w jakich wypalano naczynia w średniowieczu. Na podstawie wykopalisk wybrałam najpopularniejszy wówczas kształt, pękaty z uchem lub cylindryczny rozchylający się ku górze bez ucha – opowiada Kopiczko.

Na gliniane lub cynowe misy i miski trafią peklowane i suszone mięsa oraz ryby. Michał Smoliński oprócz wyrobu strzał jest zapalonym wędkarzem. Do grunwaldzkiego obozu zabierze złapane jesienią leszcze, które nabierają aromatu na strychu.

– Mięso wole przed wystawieniem na słońce wkładane jest w solankę. Wysuszone nadaje zupom przygotowywanym w obozie niezwykłego smaku – opowiada namiestnik Kościuk, a kasztelan Jagielski dodaje: – Odrzuciliśmy precz ziemniaki, których wówczas nie znano, a do mięs podajemy kasze jaglaną lub gryczaną.