Wielka potęga rozleciała się niczym beczka prochu zapalona od maleńkiej iskierki. Kraj pogrążył się w chaosie. Przez całą wiosnę i lato – niepewność i zamęt. A jesienią komuniści przejęli władzę w dwóch najważniejszych miastach upadającego imperium: Piotrogrodzie i Moskwie. Zwycięstwo komunistów było w dużej mierze skutkiem tego, że otwarcie i bez ogródek wzywali naród do przejęcia władzy nad światem.
Determinacji komunistów nie da się porównać z determinacją carów: carowie zbyt wolno i niepewnie dążyli do wymarzonego celu. Nawet Bosforu nie potrafili zdobyć. Sprzedali Alaskę. Zostali wyrzuceni z Mandżurii. Poddali Port Artur. Nawet Polska nie należała do nich w całości, tylko częściowo. Tej powolności i ospałości należało położyć kres.
Dlatego po przejęciu władzy komuniści otwarcie i głośno ogłosili swój cel: Cały świat będzie nasz! I wypisali to hasło na swoich sztandarach. Nie odłożyli na potem walki o dominację nad światem. Ruszyli do boju natychmiast, jak tylko została przejęta władza w Piotrogrodzie. Ale żeby zawładnąć całym światem, najpierw trzeba zdobyć i utrzymać władzę we własnym kraju. Dzięki wysiłkom komunistów na bezkresnych obszarach zapanowała brutalna wojna domowa, której okrucieństwa przyćmiły horror wojny imperialistycznej.
W co ubrano Armię Czerwoną?
Towarzysz Trocki utworzył Armię Czerwoną i stanął na jej czele.
Pojawił się problem: w co tę armię ubrać? Włości komunistów ze wszystkich stron są otoczone przez wroga. Kraj jest pogrążony w ruinie, szerzy się głód. Jakby tego było mało – trwa brutalna wojna wszystkich ze wszystkimi. Żołnierze Armii Czerwonej są ubrani, w co się da.
Czytaj więcej
Stalin wywiózł tysiące Polaków do Kazachstanu i porzucił w stepach. Ich prawnukowie uczą się dzisiaj polskiego i marzą o powrocie do Ojczyzny.
Ktoś wpadł na pomysł, żeby zajrzeć do carskich zapasów. Odkryto wielkie stosy mundurów, w które car Mikołaj planował ubrać armię w dniu wielkiego zwycięstwa. Mundury się spodobały. Tylko z płaszczy zerwano naramienniki. Bo naramienniki to symbol rażącej nierówności.
Nowych przywódców szczególnie urzekły płócienne hełmy ze spiczastym wierzchołkiem. Mundury miały również tę niezaprzeczalną zaletę, że wszystkie zapasy znajdowały się w Piotrogrodzie. Ubierze się człowiek w taki mundur i od razu widać, po czyjej jest stronie.
Istniał drobny, ale dający się szybko rozwiązać problem. Bogatyrki zdobił duży płócienny orzeł z dwiema głowami. A na nim była kokarda z metalu. Kokardę łatwo zdjąć i wyrzucić, a płóciennego orła można zerwać. Zamiast orła damy wielką gwiazdę. Każdy rodzaj wojsk będzie miał własny kolor gwiazdy: czarny dla artylerii, niebieski dla kawalerii, karmazynowy dla piechoty. A w centrum tej dużej płóciennej gwiazdy umieścimy małą czerwoną metalową gwiazdę. Jeśli nie ma takiej gwiazdy, to też nie problem. Obejdziemy się bez niej. Jeżeli zabraknie płótna odpowiedniego koloru do uszycia dużej gwiazdy, to też nie problem. Już sam kształt hełmu jasno wskazywał, że noszący go żołnierz walczy po stronie czerwonych.
W centrum zdjęcia stoją: Lenin, Woroszyłow (za Leninem) oraz Trocki (trzeci na prawo od Lenina). Przywódców otaczają żołnierze Armii Czerwonej – delegaci na X Zjazd RKP(b), uczestnicy likwidacji powstania antybolszewickiego w Kronsztadzie. Moskwa, 1921 r.
Cały świat będzie nasz!
Panowanie nad światem było racją bytu Związku Radzieckiego i jego nadrzędnym celem. Panowanie nad światem było wielkim marzeniem przywódców na Kremlu. Panowanie nad światem było wielkim marzeniem milionów obywateli ZSRR.
Każdej godziny i każdego dnia, tydzień po tygodniu, miesiąc po miesiącu, rok po roku, dzisięciolecie po dziesięcioleciu, pokolenie po pokoleniu, setki milionów mieszkańców tego rozległego kraju przeprowadzały niewyobrażalną liczbę transakcji pieniężnych. Jeden płacił za kufel pieniącego się napoju w budce, drugi – za przejazd trolejbusem, trzeci – za egzemplarz magazynu satyrycznego „Krokodił”. A na każdym rublu i każdej kopiejce znajdowała się kula ziemska, na której umieszczono symbole komunizmu.
Panowanie nad światem można było osiągnąć jedynie poprzez rewolucję światową. Rewolucja światowa mogła zrodzić się jedynie z nowej wojny światowej. Miliony obywateli Związku Radzieckiego pragnęły żarliwie wojny, z niecierpliwością oczekując jej nadejścia.
A nad krajem rozbrzmiewały takie pieśni jak ta:
„Wzniecimy pożar na cały świat,
Kościoły i więzienia zrównamy z ziemią.
Bo od tajgi do brytyjskich mórz
Armia Czerwona najsilniejsza jest”.
Dwiema głównymi siłami wojny domowej byli czerwoni i biali. Czerwoni to komuniści i ich sympatycy, którzy zajmują dwa największe miasta wielkiego kraju oraz okolice tych miast. Biali to generałowie, admirałowie i oficerowie armii i marynarki wojennej upadłego imperium. Znajdują się na obrzeżach kraju. Są rozproszeni. Jedni przebywają na Kaukazie, inni na Uralu, Krymie, Syberii, a jeszcze inni na północy w Archangielsku. Nie jest łatwo uzgodnić wspólne działania.
Oprócz czerwonych i białych byli też zieloni, grupy bandytów nieuznające żadnej władzy państwowej.
Poza czerwonymi, białymi i zielonymi – wielka różnorodność barw i opcji światopoglądowych. Główny konflikt rozgrywał się jednak między czerwonymi a białymi. Hasło białych – jedna i niepodzielna Rosja. Inaczej – odbudować imperium. Jednak nikt na rozległych obszarach upadłego imperium nie kwapił się do powrotu pod panowanie Moskwy i Piotrogrodu. Polska i Finlandia, Estonia, Litwa i Łotwa, Ukraina, Republika Dalekiego Wschodu, Gruzja, Armenia, Azerbejdżan i wiele, wiele innych fragmentów upadłego imperium stały się niepodległymi państwami. Broniły niepodległości przede wszystkim przed białymi, którzy otwarcie deklarowali swój cel – odbudować imperium!
Czytaj więcej
Analiza propagandowych rosyjskich tekstów, w tym wypowiedzi Putina, pozwala postawić hipotezę, iż Rosja, nie uznając istnienia narodu ukraińskiego,...
Czerwoni okazali się sprytniejsi. Ich hasłem było prawo narodów do samostanowienia. Jeśli nie chcesz rządów Petersburga i Moskwy, bądź wolny, żyj, jak chcesz. Samostanowienie to sprytna taktyka komunistów. Tymczasowa. To podstęp, który pozwolił im pokonać białych, a następnie odzyskać kontrolę nad wieloma regionami i obszarami, które dopiero niedawno uzyskały wolność i niepodległość. A tych, którzy odmówili powrotu pod skrzydła Moskwy, należało siłą ściągnąć z powrotem.
W 1920 roku Armia Czerwona, zapominając o zasadach samostanowienia narodów, wkroczyła do Europy Środkowej. Jednak rząd, armia i naród polski wielkim wspólnym wysiłkiem rozgromiły hordy nieproszonych wyzwolicieli. Zdecydowane zwycięstwo Polski powstrzymało natarcie czerwonych. Dlatego też oparli się im Finowie, Estończycy, Łotysze, Litwini i Mołdawianie.
Każdego, kto odmówił podporządkowania się władzy czerwonych, włodarze Kremla nazywali „białymi”: białogwardziści, Białokozacy, Białopolacy, Białofinowie, Białoestończycy, Białochińczycy. Armia Czerwona nie dotarła wówczas do Afryki i nie podjęła się jej podboju. Bo inaczej mielibyśmy Białoarabów i Białoafrykańczyków. Ale wśród białych nie było Ukraińców. Lud Ukrainy nie opierał się natarciu czerwonych wyzwolicieli. To zrozumiałe – w końcu jesteśmy braćmi. Wkrótce miliony Ukraińców zginą w okrutnych męczarniach hołodomoru, wywołanego przez ich moskiewskich braci. Minie kolejne sto lat, a moskiewscy bracia będą rechotać w telewizji nad tragedią narodu ukraińskiego, którą zgotowali im przywódcy z Kremla w trzech hołodomorach.
BOŻEK NA KURHANIE Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2026
Powstanie ZSRR i struktura partii
W 1918 roku komuniści przenieśli stolicę z Piotrogrodu do Moskwy. W 1922 roku powstał Związek Radziecki. Nazwa tego potwora nie zakładała żadnych granic narodowych ani geograficznych. Była to struktura stworzona wyłącznie w celu wchłonięcia innych państw i ich przyłączenia. W chwili powstania Związek Radziecki składał się z czterech republik: Rosji, Ukrainy, Białorusi i Zakaukazia. Wkrótce liczba republik wzrosła. Nie dołączono nowych terytoriów, lecz podzielono istniejące republiki. Ale obywatele marzyli o ekspansji.
W 1924 roku Piotrogród otrzymał nową nazwę – Leningrad. Budowano nowe forty artyleryjskie i rejony umocnione wokół miasta, konsekwentnie wzmacniając jego obronę. Szczególny nacisk położono na rozwój infrastruktury kolejowej w mieście i jego okolicach, umożliwiającej kursowanie jednostek cywilnych i transportów wojskowych, takich jak pociągi pancerne oraz składy przewożące między innymi ciężki sprzęt artyleryjski w kierunkach o strategicznym znaczeniu. (...)
Partia komunistyczna górowała nad wszystkimi strukturami państwowymi Związku Radzieckiego. W obozie komunistycznym, jak w typowym klanie mafijnym, przez cały czas toczyły się zacięte walki wewnętrzne. Przed zdobyciem władzy komuniści byli podzieleni na dwie zwalczające się frakcje: bolszewików i mienszewików. Poza nimi istnieli jeszcze niezależni, którzy nie popierali żadnej z powyższych opcji. Od momentu przejęcia władzy walki wewnętrzne w kierownictwie przybrały na gwałtowności i eskalowały do punktu, w którym fizycznie eliminowano rywali wszystkich szczebli, w tym najwyższych rangą. Przywódców było wielu. Wszyscy mądrzy i elokwentni. Członkowie partii czujnie obserwowali ruchy na górze, kalkulując, który z przywódców ma największe szanse na zwycięstwo, rozważali, z kim się sprzymierzyć i za kim podążać.
Są dwa rodzaje dyktatury. Pierwszy: im wyższa pozycja urzędnika w systemie władzy, tym mniejsza jest jego odpowiedzialność. Znakomitym przykładem jest dyktatura Putina. Im wyżej w hierarchii znajduje się biurokrata, tym mniej przejmuje się konsekwencjami swojej gorączkowej działalności, tym więcej może kraść, przy okazji pozwalając otoczeniu iść w jego ślady. Wszyscy biurokraci kochają ten typ dyktatury. Ich zasada brzmi: po nas choćby potop. Drugi rodzaj dyktatury: im wyższa pozycja urzędnika w systemie władzy, tym większa jego odpowiedzialność. Tak było w imperium Stalina.
Czytaj więcej
W ukraińskich pieśniach powstańczych Sowieci czterokrotnie częściej niż Polacy występują jako wróg. Moskwa jawi się jako system negujący możliwość...
Najwyższym organem kierownictwa partii był zjazd. Tradycyjnie każdy kolejny otrzymywał liczbę rzymską. Przed rewolucją zwołano sześć zjazdów. Utrzymanie regularnego harmonogramu było niemożliwe, a przerwy między kolejnymi zjazdami były bardzo różne. Pomiędzy III a IV Zjazdem upłynął dokładnie rok. Między V i VI – ponad dziesięć lat. Inaczej się nie dało. Po przejęciu władzy postanowiono zwoływać zjazdy raz do roku.
Ukształtował się całkowicie tradycyjny system rządzenia. Na szczycie władzy – wybrany car, którego można odwołać w każdej chwili, a w terenie – skorzy do nieposłuszeństwa lokalni kacykowie. Każdy książę udzielny z Kaukazu, Syberii, Uralu czy Dalekiego Wschodu sprowadzał na zjazd grupę swoich zwolenników. Grupę tę nazywano delegacją. Jej skład zależał od politycznego znaczenia przywódcy i siły grupy, której przewodził.
Przebieg zjazdu: kierownictwo Komitetu Centralnego składa delegatom sprawozdanie ze swojej pracy i proponuje program na nadchodzący rok. Delegaci omawiają działania kierownictwa. Na ostatnim posiedzeniu zjazdu odbywały się tajne wybory kierownictwa, co oznaczało, że zapadała decyzja o utrzymaniu dotychczasowego przywódcy czy wyborze nowego. Procedura była ściśle przestrzegana: zbierano się raz w roku, w marcu. W 1920 roku z jakiegoś powodu doszło do niedopuszczalnego błędu. Zjazd zwołano nie po dwunastu miesiącach, a po trzynastu. (...) Błąd został natychmiast naprawiony. Zjazd w 1921 roku zwołano nie dwanaście, a jedenaście miesięcy później. Rytm został przywrócony i wszystko wróciło do normy.
Stalin: sekretarz generalny KC KPZR
3 kwietnia 1922 roku towarzysz Stalin objął stanowisko sekretarza generalnego partii. Stalin starał się wydłużyć czas między zjazdami, aby nie musieć tak często rozliczać się ze swoich działań – czyli ryzykować częste okazje do odsunięcia go od władzy. Dlatego kolejny zjazd w 1923 roku Stalin zaplanował nie po upływie dwunastu, ale trzynastu miesięcy. I dopiął swego. Zjazd w 1924 roku znowu odbył się trzynaście miesięcy później.
Zwolennicy Stalina nie protestowali przeciwko temu rażącemu naruszeniu statutu partii. Jego frakcja z zadowoleniem przyjęła i poparła mądrość swojego przywódcy. To zrozumiałe: wszyscy, którzy dołączyli do Stalina, i wszyscy, którzy poszli za nim, pozostali na swoich stanowiskach tylko dlatego, że Stalin utrzymywał się na szczycie władzy. Gdyby przeciwnicy Stalina go obalili, szczęśliwa egzystencja wszystkich jego wiernych wasali ległaby w gruzach.
XIV Zjazd miał się odbyć wiosną 1925 roku. Stalin przesunął termin na koniec grudnia. Oznaczało to, że zjazd miał zostać przeprowadzony za półtora roku, a nie za rok. XV Zjazd miał się zwołać w grudniu 1927 roku. Nie zgodnie z planem za rok, a za dwa lata. XVI Zjazd – w lipcu 1930 roku. Dwa i pół roku później. Tak jakoś się złożyło, że szeregowi członkowie partii z najdalszych zakątków kraju nagle masowo zaczęli wysyłać propozycje do komitetów partyjnych wszystkich szczebli, aby zjazdy odbywały się nie co roku, ale co trzy lata. Skoro prosili o to szeregowi członkowie partii, to towarzysz Stalin nie mógł odmówić. Jeśli prosicie, żeby co trzy lata, niech tak będzie.
XVII Zjazd Stalin zwołał w styczniu 1934 roku. To znaczy nie po upływie trzech lat, jak prosili szeregowi członkowie partii, lecz po trzech i pół. XVIII Zjazd – w marcu 1939 roku. Pięć lat później. XIX Zjazd – w październiku 1952 roku, trzynaście i pół roku po poprzednim. Na dodatek wbrew woli Stalina. Ale o tym później. Wróćmy do początku.
Historię opowiedział Boris Bażanow, osobisty sekretarz Stalina, po ucieczce z kraju. Jest rok 1923. Na Kremlu toczy się brutalna walka. Powstał chwiejny triumwirat: Zinowjew, Kamieniew i Stalin. Zinowjew i Kamieniew byli wybitnymi myślicielami i mówcami. Stalin uchodził za przeciętnego, takiego konia pociągowego. Klęska była nieunikniona. Nikt w kraju ani w partii nie chciał podporządkować się triumwiratowi. Na tajnej naradzie trzej przywódcy zastanawiają się, co począć. Czwartą osobą dopuszczoną do tego grona był sekretarz Stalina, Bażanow. Robił notatki. Już to wiele mówi.
Czytaj więcej
Niepodległość nie została wywalczona tylko przez Solidarność, nie została nam darowana przez Gorbaczowa ani nie spadła z nieba wraz z wyborem Lecha...
Zinowjew i Kamieniew dużo mówili, ale niczego nie zapisywali. Stalin milczy, ale jego osobisty sekretarz Bażanow notuje. Zinowjew i Kamieniew to przywódcy. Stalin jest kimś w rodzaju pracownika wsparcia, którego obecność trzeba tolerować. Zinowjew i Kamieniew dywagują o wzniosłych materiach. Dopóki dyskusja toczy się na takich wyżynach, Stalin milczy i pyka swoją fajkę. Prawdę mówiąc, Kamieniew i Zinowjew nie są ciekawi jego zdania. Uważają, że w kwestiach strategii politycznej opinia Stalina nie ma w ogóle żadnego znaczenia. Ale Kamieniew jest człowiekiem bardzo uprzejmym i taktownym. Dlatego też pyta: „A wy, towarzyszu Stalin, co sądzicie na ten temat?”. „A na jaki właściwie temat?” – odpowiada pytaniem Stalin. […] Kamieniew, starając się zniżyć do poziomu Stalina, mówi: „Na temat sposobu zdobycia większości w partii”. „Wiecie, towarzysze – powiada Stalin – ja uważam, że to, kto i jak będzie w partii głosował, jest zupełnie bez znaczenia, natomiast niezwykle ważne jest to, kto i jak będzie liczył głosy”. I towarzysz Stalin w jakiś niezrozumiały sposób zorganizował liczenie głosów tak, że triumwirat Zinowjewa, Kamieniewa i Stalina znów wygrał. (...)
Dalstroj: Dalekowschodnia Kompania Budowlana
11 listopada 1931 roku, w trzynastą rocznicę zakończenia I wojny światowej, sekretarz generalny Komitetu Centralnego partii komunistycznej towarzysz Stalin podpisał ściśle tajny dekret o tytule składającym się zaledwie z ośmiu liter: „O Kołymie”. Jego pierwsze zdanie brzmiało: „W celu przyśpieszenia wydobycia złota w górnym biegu rzeki Kołyma należy utworzyć wyspecjalizowany trust podlegający bezpośrednio KC”. KC – to Komitet Centralny partii komunistycznej. Partia komunistyczna, jak wszyscy pamiętamy, stała w hierarchii ponad państwem.
Dwa dni później, 13 listopada, trust, który miał się zająć wydobyciem złota, otrzymał nazwę Dalstroj. To znaczy „Dalniewostocznoje stroitielstwo”, czyli Dalekowschodnia Kompania Budowlana. Proszę zwrócić uwagę: w ściśle tajnym dokumencie powołującym Dalstroj określono główny i jedyny cel jego powstania – wydobycie złota. Jednak w oficjalnej nazwie tego monstrum nie ma nawet wzmianki o wydobyciu złota. A o wydobyciu uranu nie wspomina nawet ściśle tajny dokument. Dalstroj, jeśli dosłownie odczytać jego nazwę, w ogóle nie miał nic wspólnego z wydobyciem jakichkolwiek surowców naturalnych.
W chwili powołania Dalstroju nazwa rzeki i nazwa trustu połączyły się w jedną nierozerwalną całość. Mówimy Kołyma, mając na myśli Dalstroj. Wspominamy Dalstroj i przychodzą na myśl tamtejsze dzikie okolice. Moim zdaniem nazwę rzeki należało przetłumaczyć na zrozumiały język, wówczas brzmiałaby tajemniczo i romantycznie. Pasowałaby do poniższego zestawienia: Stratford-upon-Avon, Rostów nad Donem, Frankfurt nad Odrą, Komsomolsk nad Amurem, Rothenburg ob der Tauber, Halle nad Soławą, Dalstroj nad Śmiercią.
W momencie powstania trustu Dalstroj wielkość jego zasobów nie była imponująca. Oto siedem małych krajów europejskich: Wielka Brytania, Szwajcaria, Belgia, Holandia, Dania, Albania i Luksemburg. Połączmy w myślach ich terytoria. Początkowo włości Dalstroju zajmowały podobny obszar. Nieznacznie większy. Jednak Dalstroj szybko się powiększał. W ciągu pierwszych pięciu lat jego terytorium przekroczyło milion kilometrów kwadratowych. I nadal rosło. Niedługo wzrośnie do dwóch milionów kilometrów kwadratowych. A potem trzech.
Czytaj więcej
Pod zmiennymi szyldami i przywódcami od 500 lat Rosja powiększa terytorium i polityczne wpływy.
Pod dekretem „O Kołymie” widnieje tylko jeden podpis: „Sekretarz KC J. Stalin”. Współcześni nie mogli docenić tego dokumentu. Był niedostępny nie tylko wtedy, ale i pół wieku później. Moim zdaniem również potomni, uzyskawszy do niego dostęp po rozpadzie Związku Radzieckiego, nie poznali jego prawdziwej wartości. Zastanówmy się nad znaczeniem pierwszego zdania: Dalstroj powstał jako struktura bezpośrednio podporządkowana Komitetowi Centralnemu partii komunistycznej. Uważam i podkreślam, że powstanie Dalstroju było epokowym wydarzeniem o globalnym znaczeniu.
W momencie powołania Dalstroju towarzysz Stalin nie piastował żadnego urzędu państwowego od prawie dziesięciu lat. Nie był ani szefem rządu, ani ministrem, ani zastępcą ministra. Był jedynie szefem partii politycznej.
Dla porównania wyobraźmy sobie, że przewodniczący Partii Demokratycznej w USA (albo Republikańskiej – to nie ma znaczenia) podpisał rozporządzenie, które głosi, że Alaska będzie podporządkowana wyłącznie jemu. A rząd USA będzie sprowadzać na Alaskę więźniów i strażników, zapewniać im niezbędne zasoby materialne i finansowe, materiały budowlane, żywność, odzież, buty, samoloty, statki, samochody i wszystko inne. A mimo to nie będzie miał dostępu do wydobytego złota. Nie wyobrażam sobie takiej sytuacji w Stanach. Ale właśnie tak postąpił Stalin w Związku Radzieckim. 11 listopada 1931 roku podpisał dokument stwierdzający, że odtąd jeden z najbogatszych w złoto regionów na Ziemi będzie należał do Komitetu Centralnego partii komunistycznej.
Kołyma: więźniowie łagru przy pracy w kopalni złota (1934)
„Stalin miał Dalstroj”
Nikt nie miał prawa ingerować w sprawy Dalstroju, z szefem radzieckiego rządu, towarzyszem Mołotowem, włącznie. Ale to nie była cała prawda, tylko jej część. Teoretycznie Dalstroj podlegał Komitetowi Centralnemu partii komunistycznej. W rzeczywistości nie całemu Komitetowi Centralnemu, a tylko jednej osobie – sekretarzowi generalnemu KC.
Hierarchia była bardzo prosta: był Stalin i Stalin miał Dalstroj. Towarzysz Stalin osobiście wybierał kierownictwo Dalstroju i obdarzał je nadzwyczajnymi uprawnieniami. Dalstroj miał własne godło i flagę: wijącą się niebieską linię na białym tle. Symbol ten oznaczał Kołymę płynącą wśród śniegów. Lub w tłumaczeniu na zrozumiały: Śmierć wśród śniegów.
Kierownictwo, ochrona i personel cywilny Dalstroju mieli na furażerkach i czapkach specjalne kokardy wskazujące na przynależność do Dalstroju. Statki Dalstroju pływały po wodach międzynarodowych nie pod banderą Związku Radzieckiego, lecz pod flagą z niebieską wijącą się wstęgą. Marynarze mieli dystynkcje, które jednoznacznie wskazywały, że nie są zwykłymi marynarzami, lecz należą do jakiejś wybranej grupy.
Dalstroj wypuszczał własną walutę. Dalstroj posiadał własne instytucje sądownicze i penitencjarne. Dalstroj miał własne porty i lotniska, statki rzeczne i morskie, kopalnie, fabryki, przedsiębiorstwa zajmujące się wydobyciem rudy i złoża złota, flotę rybacką oraz własne lotnictwo rozpoznawcze i transportowe. Na trzech milionach kilometrów kwadratowych nie było innej władzy poza osobistą władzą towarzysza Stalina i podległego wyłącznie jemu kierownictwa Dalstroju.
A siła robocza była darmowa. Kierownictwo Dalstroju dysponowało całym arsenałem narzędzi i metod zmuszania więźniów do ciężkiej pracy. Na liście kar wcale nie ostatnie miejsce zajmowało zsyłanie nieposłusznych do kopalni rudy uranu. Nie chcesz harować? Nie jesteś w stanie wyrobić normy wydobycia? No to nie! Wyślemy cię do Butugyczagu. Do Złego Miejsca.
Stalin podzielił Gułag na dwie części, wydzielając z niego USWITŁ – Uprawlenije Siewiero-Wostocznych Isprawitielno-Trudowych Łagieriej (Zarząd Północno-Wschodnich Obozów Karnych). I oddał USWITŁ pod kierownictwo Dalstroju. Struktura dowodzenia była wybitnie prosta i krótka:
>towarzysz Stalin,
>szef Dalstroju,
>szef USWITŁ.
Więźniowie USWITŁ wydobywali złoto. W pierwszym roku istnienia Dalstroj wysłał towarzyszowi Stalinowi 511 kilogramów cennego ładunku. Była to pierwsza nieśmiała próba. Już w 1934 roku Stalin otrzymał od Dalstroju prawie jedenaście razy więcej – 5,5 tony złota. Dokładnie 5513 kilogramów. Wkrótce ten rekord został przebity siedmiokrotnie. Biedny hrabia Monte Christo nie mógł nawet marzyć o takich skarbach. A wydobycie złota w Dalstroju szybko rosło. 51 ton w 1937 roku. 61 ton w 1938 roku. 66 ton w 1939 roku. Ale nie wybiegajmy w przyszłość. (...)
Fragment książki Wiktora Suworowa „Bożek na kurhanie”, która ukazała się nakładem Domu Wydawniczego Rebis. Tytuł, lead, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.