Co może być w szkocką kratę?

Szkoci, „jak wiadomo”, są potomkami krakusów wygnanych z Polski za rozrzutność; najsłynniejszy potwór świata to ten ze szkockiego jeziora Loch Ness; alkoholem najczęściej pijanym na wszystkich kontynentach jest szkocka whisky. A jak w tym topowym towarzystwie sytuuje się szkocki tartan?

Publikacja: 25.05.2023 21:00

Co może być w szkocką kratę?

Foto: Stock Adobe

Kibice sportowi wiedzą, że tartan to masa elastyczna, którą pokrywa się bieżnie i rozbiegi do treningów i zawodów lekkoatletycznych, natomiast erudyci (których jest mniej niż kibiców) znają także inne, pierwotne znaczenie tego słowa: wzór w kratę z pasów różnych kolorów i różnej szerokości, w jaki tkane są wełniane materiały pledowe; oznaka określonego klanu szkockiego.

Pół wieku temu w Szkocji, w torfowisku Glen Affric (region Highlands), 15 kilometrów od Loch Ness, znaleziono fragment tkaniny z owczej wełny o wymiarach  55 x 43 cm. Uznano wtedy, że jest to najstarszy zachowany fragment autentycznej szkockiej kraty. Ale jak stary? Wtedy nie zdołano tego określić. Teraz, dysponując dużo lepszymi metodami badawczymi, naukowcy ponownie pochylili się nad tym kawałkiem tartanu, prace te zleciła STA – Scottish Tartans Authority. Metodą węgla radioaktywnego C14 określono wiek tkaniny: powstała w latach 1500–1600. Analizie biochemicznej poddano także barwniki, oglądano je również pod mikroskopem elektronicznym o bardzo dużej rozdzielczości. Okazało się, że kolory: zielony, kasztanowaty (rudawo-brązowy), czerwony i żółty uzyskiwano z porostów, soku owoców, kory, wodorostów lub innych naturalnych barwników. Wynik tej analizy pasuje do datowania uzyskanego metodą C14. Użycie wyłącznie naturalnych barwników wskazuje, że ten tartan powstał przed rokiem 1750, ponieważ dopiero w połowie XVIII w. zaczęto stosować substancje syntetyczne. Fragment tkaniny z Glen Affric przetrwał jedynie dlatego, że znalazł się w torfowisku, bez dostępu tlenu, co sprzyja zachowywaniu materii organicznej.

Glen Affric tartan – najstarsza znana szkocka krata, którą można obecnie podziwiać na wystawie w mie

Glen Affric tartan – najstarsza znana szkocka krata, którą można obecnie podziwiać na wystawie w mieście Dundee

Pic Alan Richardson Pix-AR.co.uk

W szkockim mieście Dundee, w tamtejszym Victoria & Albert Museum od kwietnia tego roku czynna jest wystawa prezentująca rozmaite szkockie kraty, m.in. omawiany wyżej rarytas. Według legendy za czasów Celtów powstał materiał w paski i kratę, który służył do określania statusu społecznego: król Celtów miał siedem pasków, druid (kapłan celtycki) mógł posiadać maksymalnie sześć. Wystawa prezentuje historię tartanu, jego związki z polityką, obyczajami. Ale o tym można się również dowiedzieć z innych źródeł. 

Obecnie wszystkie tartany są zarejestrowane w specjalnym spisie prowadzonym przez The Scottish Register of Tartans, jest ich ponad siedem tysięcy (wliczając wszystkie odmiany).

Twórcy wystawy w Dundee są zdania, że szata z materiału znalezionego na torfowisku Glen Affric nie należała do kogoś wysokiego rangą: „Materiał jest raczej rustykalny, nadający się do pracy fizycznej na wolnym powietrzu”. Czy mógł należeć do kogoś z klanu Chisholm kontrolującego w XVI stuleciu tamten region? To możliwe, ale to tylko hipoteza. Nieoficjalnie, w wypowiedzi „nie dla prasy”, kustosz wystawy wyraził pogląd, że dociekając pochodzenia tego skrawka materiału, należałoby wziąć pod uwagę bliskość Loch Ness i potwora... Zasugerował, że potwór nosił tartanowe majtki, czyli w szkocką kratkę... Szkoci, jak wiadomo, słyną także z poczucia humoru.

Kibice sportowi wiedzą, że tartan to masa elastyczna, którą pokrywa się bieżnie i rozbiegi do treningów i zawodów lekkoatletycznych, natomiast erudyci (których jest mniej niż kibiców) znają także inne, pierwotne znaczenie tego słowa: wzór w kratę z pasów różnych kolorów i różnej szerokości, w jaki tkane są wełniane materiały pledowe; oznaka określonego klanu szkockiego.

Pół wieku temu w Szkocji, w torfowisku Glen Affric (region Highlands), 15 kilometrów od Loch Ness, znaleziono fragment tkaniny z owczej wełny o wymiarach  55 x 43 cm. Uznano wtedy, że jest to najstarszy zachowany fragment autentycznej szkockiej kraty. Ale jak stary? Wtedy nie zdołano tego określić. Teraz, dysponując dużo lepszymi metodami badawczymi, naukowcy ponownie pochylili się nad tym kawałkiem tartanu, prace te zleciła STA – Scottish Tartans Authority. Metodą węgla radioaktywnego C14 określono wiek tkaniny: powstała w latach 1500–1600. Analizie biochemicznej poddano także barwniki, oglądano je również pod mikroskopem elektronicznym o bardzo dużej rozdzielczości. Okazało się, że kolory: zielony, kasztanowaty (rudawo-brązowy), czerwony i żółty uzyskiwano z porostów, soku owoców, kory, wodorostów lub innych naturalnych barwników. Wynik tej analizy pasuje do datowania uzyskanego metodą C14. Użycie wyłącznie naturalnych barwników wskazuje, że ten tartan powstał przed rokiem 1750, ponieważ dopiero w połowie XVIII w. zaczęto stosować substancje syntetyczne. Fragment tkaniny z Glen Affric przetrwał jedynie dlatego, że znalazł się w torfowisku, bez dostępu tlenu, co sprzyja zachowywaniu materii organicznej.

2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Historia świata
Amerykanie znaleźli wrak "zabójcy niszczycieli" z czasu II wojny światowej
Historia świata
Zapomniany afrykański ludobójca
Historia świata
Azerbejdżan: pierwsza świecka republika na muzułmańskim Wschodzie i jej relacje z Polską w latach 1918–1920
Historia świata
Bizancjum, Konstantynopol, Stambuł – metropolia orientalna sercem i duchem
Historia świata
Początek dwubiegunowego świata. Doktryna Trumana. Część V
Materiał Promocyjny
CERT Orange Polska: internauci korzystają z naszej wiedzy