Śledztwo z sprawie tej zbrodni rozpoczęło się w 2010 r., ale dwa lata później zostało zawieszone, „w związku z oczekiwaniem na realizację pomocy prawnej z Izraela”. Wcześniej została przeprowadzona kwerenda materiałów, które znajdują się w Żydowskim Instytucie Historycznym w Warszawie. Teraz zostało wznowione, gdy okazało się że skany poszukiwanych archiwaliów zostały umieszczone na stronach internetowych jerozolimskiego Instytutu Jad Waszem. Teraz przeprowadzana jest ich kwerenda.
Co stało się w lesie Rząśnik
Do zbrodni doszło na początku sierpnia 1941. Jak podaje fundacja Zapomniane w pierwszej kolejności Niemcy wymordowali niemal całe społeczności żydowskie ze Szumowa oraz okolicznych miejscowości, m.in. z Kosewa, Lubotynia, Andrzejewa, Zarąb Kościelnych.
Czytaj więcej
Instytut Pileckiego upamiętni mieszkankę Łańcuta na Podkarpaciu, którą Niemcy zamordowali za ukrywanie Żydów. Wśród oprawców był żandarm Józef Koko...
„W sierpniu 1941 r. zgromadzono ok. 700 osób na podwórzu plebanii w Szumowie, skąd wśród bicia i wrzasków załadowano ich na samochody ciężarowe i powieziono do lasu. Na groby wykorzystano głębokie doły, w których stacjonujące tam do czerwca 1941 r. oddziały Armii Czerwonej planowały budowę bunkrów. Przed rozpoczęciem wojny niemiecko-radzieckiej zdążono jedynie wybetonować ich dno. Naocznymi świadkami tych strasznych wydarzeń byli mieszkańcy Szumowa, zagonieni do zakopywania ciał” – podaje fundacja Zapomniane.
Zabijano kobiety i dzieci
W cytowanym przez fundację protokole przesłuchania z czerwca 1967 r. Konstantego Sz. czytamy: „Razem zebrano ich około 700. Zostali oni wywiezieni do lasu pod Rząśnikiem, w tych lasach miały być bunkry, ale ponieważ wkroczyli Niemcy, to pozostały tylko wykopane doły, których dna były zabetonowane. W kilka dni później Niemcy przegnali szosą od Zambrowa kilkuset Żydów. Byli to sami mężczyźni w młodym wieku i zdrowi. Również oni zostali zabrani przed plebanią i rozstrzelani w tym samym lesie pod Rząśnikiem, gdzie zabito poprzednią partię Żydów. […] W pierwszej grupie rozstrzelanych były kobiety i malutkie dzieci. Były to całe rodziny.”
Czytaj więcej
Główne obchody przypadającego w czwartek dnia pamięci o Polakach ratujących Żydów odbędą się w Markowej na Podkarpaciu, w rocznicę mordu na rodzini...
Jak podaje fundacja z relacji świadków wynika, że istnieją co najmniej dwa wielkie doły, w których znajdują się zwłoki wymordowanych w 1941 r. Żydów. „Tymczasem z Kwestionariusza o egzekucjach masowych i grobach masowych z 12 października 1945 r. wynika, że ok. 1500 osób wtedy zabitych spoczywa w jednym grobie o wymiarach 20×25 m” – dodają przedstawiciele fundacji Zapomniane.
Upamiętnienie zamordowanych Żydów w lesie Rząśnik
W 2021 r. w miejscu kaźni odsłonięto obelisk upamiętniający żydowskie ofiary zagłady w lesie Rząśnik w pobliżu Szumowa. Na granitowym nagrobku umieszczono części ofiar. W uroczystości jego odsłonięcia uczestniczyli m.in. okoliczni mieszkańcy, samorządowcy, przedstawiciele środowisk żydowskich i ambasador RFN w Warszawie.
