Rz: 70 lat temu płk Jan Mazurkiewicz „Radosław" wydał odezwę do żołnierzy Armii Krajowej, apelując, aby ujawniali się nowym władzom. Jakie były okoliczności wydania tego apelu?
Wojciech Muszyński: Kilka tygodni wcześniej, 1 sierpnia 1945 r., Mazurkiewicz został aresztowany przez UB i umieszczony w warszawskim więzieniu na Rakowieckiej. UB rozmawiało z nim, w jaki sposób mógłby się przyczynić do rozwiązania problemu podziemia niepodległościowego. Nie stosowano w stosunku do niego przemocy, koncentrowano się na tym, by przekonać go, że dalszy opór jest bezsensowny i należy się dogadać „jak Polak z Polakiem". Wszystko to zbiegło się z ogłoszoną kilka dni wcześniej, 22 lipca, amnestią dla podziemia. Komuniści uznali, że należy stosować zasadę kija i marchewki – z jednej strony trwały aresztowania i egzekucje, z drugiej ogłoszono, że każda osoba, która się podda, zgłosi do UB i złoży obszerne wyjaśnienia, zostanie ułaskawiona. Amnestia miała teoretycznie oznaczać puszczenie win w niepamięć.
A czym była faktycznie?
Jej głównym celem było wyciągnięcie ludzi z podziemia; była to gigantyczna operacja wywiadowczo-dezinformacyjna. Komuniści nie zamierzali zapomnieć, kto działał w niepodległościowym podziemiu. Chodziło o to, aby żołnierze AK stali się łatwiejszym celem dla UB – łatwiej byłoby ich namierzyć, aresztować, zmusić do współpracy i wydania kolegów, którzy kontynuowali walkę w lesie. „Radosława" wypuszczono z więzienia specjalnie po to, by wydał odezwę do żołnierzy. Opublikowanie jej, gdy był aresztowany, odbierałoby całej akcji wiarygodność.
Ile osób ujawniło się po odezwie płk. Mazurkiewicza?
