Operacja Dunaj, czyli stłumić Praską Wiosnę

Pięćdziesiąt pięć lat temu wojska Układu Warszawskiego wtargnęły do Czechosłowacji. Celem operacji „Dunaj”, w której uczestniczyli żołnierze polscy było stłumienie Praskiej Wiosny.

Publikacja: 20.08.2023 10:00

Czołg na ulicach Pragi w 1968 r.

Czołg na ulicach Pragi w 1968 r.

Foto: Wikipedia

W nocy z 20 na 21 sierpnia 1968 r. wojska Związku Sowieckiego, Polski, Węgier, Bułgarii i NRD wkroczyły na terytorium Czechosłowacji, rozpoczynając operację o kryptonimie „Dunaj”. Zbrojna interwencja sił Układu Warszawskiego była reakcją Kremla na Praską Wiosnę - reformy wprowadzane przez szefa Komunistycznej Partii Czechosłowacji Alexandra Dubčeka.

Udział wojska polskiego w stłumieniu Praskiej Wiosny

W pierwszym rzucie inwazji wzięło udział od 200 do 250 tys. żołnierzy i ok. 4 200 czołgów. Wśród nich znalazły się jednostki 2. Armii WP dowodzonego przez gen. Floriana Siwickiego, które liczyły 26 tys. żołnierzy, 600 czołgów, 450 dział i 3 tys. samochodów. Uczestniczyli w tej operacji żołnierze z: 4. Dywizji Zmechanizowanej, 10. Dywizji Pancernej, 11. Dywizji Pancernej, 6. Dywizji Powietrznodesantowej, 6. Pułku Zabezpieczenia, 7. Pułku Radioelektronicznego Wojskowej Służby Wewnętrznej, 10. Saskiego Pułku Łączności, 15. Pułku Wojsk Obrony Wewnętrznej, 49. Pułku Śmigłowców, 66. Pułku Artylerii Przeciwlotniczej, 1. Batalionu Szturmowego, 11. Batalionu Rozpoznania Radioelektronicznego, 14. Batalionu Radiotechnicznego, Batalionu WSW, 62. Kompanii Rozpoznania Specjalnego, 11. Eskadry Lotnictwa Łącznikowego, 1. Warszawskiego Pułku Czołgów. Polski kontyngent był drugim pod względem liczebności po jednostkach sowieckich i okupował obszar 20 tys. km kw.

Przyczyny i skutki Praskiej Wiosny

Jak przypominają historycy Instytutu Pamięci Narodowej Czechosłowacja była jednym z państw, które nie przeszły procesu destalinizacji w 1956 r. Zaczął się on ze znacznym opóźnieniem w pierwszej dekadzie lat 60. „Zmiany przeprowadzone przez ekipę Antonína Novotnego okazały się jednak niewystarczające. Brutalne stłumienie protestu praskich studentów z 31 października 1967 r. otworzyło drogę do usunięcia coraz bardziej niepopularnego przywódcy Komunistycznej Partii Czechosłowacji. Jego następcą w styczniu 1968 r. został Aleksander Dubczek, tym samym rozpoczął się proces reform, który do historii przeszedł pod nazwą „Praskiej wiosny” – przypomina IPN.

W ciągu kolejnych miesięcy m.in. zniesiono cenzurę, umożliwiono zakładanie niezależnych organizacji, zliberalizowano politykę wobec Kościołów, stopniowo zaprowadzano reguły demokratyczne wewnątrz partii komunistycznej, przygotowywano federalizację państwa, deklarując równouprawnienie Słowacji.

Pierwszy sekretarz KC KPZR Leonid Breżniew stwierdził, że przemiany w Czechosłowacji mają charakter kontrrewolucji, której należało zapobiec. Naciski na jej stłumienie wywierali także przywódcy PRL Władysław Gomułka oraz NRD Walter Ulbricht. Obawiali się, że po wyjściu Czechosłowacji z Układu Warszawskiego RFN może zakwestionować powojenny układ granic.

Pomimo tego, że władze czechosłowackie zadeklarowały wierność wobec socjalizmu i wolę pozostania w Układzie Warszawskim, w dniach 15–17 sierpnia 1968 r. komunistyczni przywódcy podjęli decyzję o wprowadzeniu wojsk pięciu państw Układu Warszawskiego na terytorium Czechosłowacji.

Protesty przeciwko inwazji na Czechosłowację. Samospalenie Ryszarda Siwca

Inwazja spotkała się z oporem Czechów i Słowaków. Również społeczeństwo polskie przyjęło ją z powszechnym oburzeniem. Uznano, iż udział WP w interwencji oznacza zhańbienie munduru polskiego żołnierza. Wyrazem protestu stały się liczne akty sprzeciwu. Jak przypomina IPN odnotowano 143 przypadki kolportażu ulotek na terenie 64 miejscowości oraz ponad dwieście napisów w 49 miejscowościach. Najtragiczniejszym przejawem protestu było samospalenie Ryszarda Siwca, dokonane 8 września 1968 r. na Stadionie X-lecia w Warszawie, na którym w obecności 100 000 ludzi i przy udziale najwyższych władz, na czele z Gomułką i Józefem Cyrankiewiczem, odbywały się dożynki. W trakcie występów zespołów ludowych Siwiec rozrzucił przygotowane wcześniej ulotki z protestem przeciwko interwencji, oblał się rozpuszczalnikiem i podpalił. Płonąc, nieustannie wznosił okrzyki „Protestuję!”. Zmarł po czterech dniach w szpitalu.

Operacja wojskowa osiągnęła swój cel. Powrócono do cenzury, rozwiązano szereg niezależnych organizacji. Następnie brutalnie stłumiono demonstracje w pierwszą rocznicę okupacji w sierpniu 1969 r., do których doszło m.in. w Pradze, Brnie i Libercu (ich skutkiem było 5 ofiar śmiertelnych). W konsekwencji społeczeństwo czechosłowackie wycofało się w sferę życia prywatnego i pogrążyło się w politycznym letargu, który trwał przez kolejne 20 lat do aksamitnej rewolucji w 1989 r.

W nocy z 20 na 21 sierpnia 1968 r. wojska Związku Sowieckiego, Polski, Węgier, Bułgarii i NRD wkroczyły na terytorium Czechosłowacji, rozpoczynając operację o kryptonimie „Dunaj”. Zbrojna interwencja sił Układu Warszawskiego była reakcją Kremla na Praską Wiosnę - reformy wprowadzane przez szefa Komunistycznej Partii Czechosłowacji Alexandra Dubčeka.

Udział wojska polskiego w stłumieniu Praskiej Wiosny

Pozostało 91% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Historia
Wykonaliśmy rozkaz czyli inwazja na Czechosłowację
Historia
Zegarki, broszki, obrączki. Niemcy zwracają wyjątkowe depozyty
Historia
Marek Aureliusz, niedoszły król Polski
Historia
Historia fotografii. Jak powstało słynne zdjęcie z wojny w Wietnamie?
Akcje Specjalne
Naszym celem jest osiągnięcie 9 GW mocy OZE do 2030 roku
Historia
Żaglowce nie znikają. Wyjątkowa wystawa w Gdańsku
Historia
Jak trener i konserwator mebli przekonali świat o odkryciu pisma