Mały Powstaniec symbolizuje naszą niełatwą historię

Rozmowa z prof. Wiesławem Janem Wysockim, historykiem z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

Publikacja: 30.09.2018 18:40

Pomnik Małego Powstańca w Warszawie

Pomnik Małego Powstańca w Warszawie

Foto: 123RF

Rzeczpospolita: W poniedziałek przypada 35. rocznica odsłonięcia pomnika Małego Powstańca w Warszawie. Dlaczego budzi on tak silne kontrowersje?

Prof. Wiesław J. Wysocki: Przedstawia dziecko z karabinem, ubrane w za duży niemiecki hełm i dorosłe buty. Każdy normalny człowiek powie: „Dramat, dzieci powinny być trzymane jak najdalej od walki". Tyle że nasza historia potoczyła się tak, że walczyły również dzieci. I to poczynając od Piastów. Proszę pamiętać o obronie Głogowa, o dzieciach użytych przez cesarza Henryka V jako zakładnicy na wieżach oblężniczych.

Były też Orlęta Lwowskie.

Nie tylko, również Płockie, Przemyskie, Warszawskie, Tarnopolskie... Przypomnę obronę Grodna z 1939 r., kiedy 13-letni Tadzio Jasiński został schwytany, a następnie przywiązany do czołgu jako żywa tarcza. Skonał na rękach matki. Przypomnę brutalnie mordowane dzieci na Wołyniu, wysiedlane dzieci Zamojszczyzny. Nikt nie chce, by dzieci brały do ręki broń. Zresztą nie były do walki zachęcane. Często uciekały z domu, by walczyć – tak jak Jurek Bitschan, który zostawił ojcu przepiękny list. One uważały, że to również ich walka. To jest dramatyczne, ale powtórzę: taka jest nasza historia. Mały Powstaniec jest symbolem tego, co niechciane, a zarazem tego, czego doświadczyliśmy.

Teoretycznie dzieci nie mogły należeć do Armii Krajowej.

Formalnie nie, bo przysięgę składano od 16. roku życia. Ale znam wiele życiorysów, gdzie dzieci zatajały prawdziwe daty urodzenia, by móc złożyć przysięgę. I wielu 14-latków ją składało. Do tego dzieci brały udział w różnych zadaniach, typu: „idź powiedz sąsiadowi...", „zanieś...". Były łącznikami. Często je wyganiano, ale nieustannie wracały, dopraszając się, by włączyć je do działań. Samoczynnie chwytały za broń. Ten pomnik nie jest zachętą do walki, tylko świadectwem. Upamiętnia i oddaje hołd bohaterskim, często bezimiennym dzieciom, które zginęły w walce za wolność.

—rozmawiał Łukasz Lubański

Rzeczpospolita: W poniedziałek przypada 35. rocznica odsłonięcia pomnika Małego Powstańca w Warszawie. Dlaczego budzi on tak silne kontrowersje?

Prof. Wiesław J. Wysocki: Przedstawia dziecko z karabinem, ubrane w za duży niemiecki hełm i dorosłe buty. Każdy normalny człowiek powie: „Dramat, dzieci powinny być trzymane jak najdalej od walki". Tyle że nasza historia potoczyła się tak, że walczyły również dzieci. I to poczynając od Piastów. Proszę pamiętać o obronie Głogowa, o dzieciach użytych przez cesarza Henryka V jako zakładnicy na wieżach oblężniczych.

2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Historia
Oskarżony prokurator stanu wojennego
Historia
Klub Polaczków. Schalke 04 ma 120 lat
Historia
Kiedy Bułgaria wyjaśni, co się stało na pokładzie samolotu w 1978 r.
Historia
Pomogliśmy im odejść z honorem. Powstanie w getcie warszawskim
Historia
Jan Karski: nietypowy polski bohater
Materiał Promocyjny
Technologia na etacie. Jak zbudować efektywny HR i skutecznie zarządzać kapitałem ludzkim?