W państwie policyjnym

Tym dezawuującym człowieka honoru terminem określano całość działań tajnych, co wynikało z nikłej specjalizacji ówczesnych służb (nie rozróżniano np. pracy w wywiadzie od inwigilacji policyjnej). Już hrabia Roman Sołtyk, prowadzący w 1812 r. wywiad przeciw Rosji, lecz odżegnujący się od tych działań we własnych pamiętnikach, narzekał na trudności z pozyskaniem w Polsce „szpiegów”, gdyż „podobna służba wstrętna była charakterowi narodowemu; trzeba było zatrudniać Żydów, którzy, w tym kraju, są dla złota zdolni do wszystkiego”. Pisząc „naród”, Sołtyk myślał w kategoriach stanowych, zaliczając doń tylko szlachtę. Z dokumentów wynika jednak, że dla armii napoleońskiej, a także przeciw niej, szpiegowali zarówno Żydzi, jak i chrześcijanie. Prawda, że wykorzystywano chętnie ruchliwość Żydów, którzy nie czuli też zazwyczaj więzi narodowej z żadną ze stron.