Ministerstwo Spraw Zagranicznych już trzy lata temu skierowało wniosek do strony rosyjskiej o zwrot dokumentów i artefaktów pochodzących z byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Rosja do dzisiaj na niego nie odpowiedziała.
Z informacji, które uzyskaliśmy w resorcie spraw zagranicznych, wynika, że wniosek został przygotowany przez resort kultury i złożony wraz z notą dyplomatyczną MSZ. Bezpośrednią przyczyną podjęcia takich kroków prawnych stała się uchwała Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. „Nota dotyczy archiwaliów i przedmiotów wytworzonych bądź użytkowanych przez władze, załogę oraz więźniów obozu, a wywiezionych z obszaru KL Auschwitz i terenów okolicznych w 1945 r. przez oddziały Armii Czerwonej, jednostki NKWD oraz członków Nadzwyczajnej Radzieckiej Komisji Państwowej do Badania Zbrodni Niemiecko-Faszystowskich Agresorów" – informuje nas MSZ.
Materiały te zostały wywiezione z terenu Polski przez Sowietów po wyzwoleniu obozu Auschwitz, czyli prawdopodobnie w pierwszej połowie 1945 roku. Z kwerendy prowadzonej przez polskich muzealników wynika, że dokumenty związane z historią tego niemieckiego obozu znajdują się w: Centralnym Państwowym Archiwum Rewolucji Październikowej w Moskwie (są tam m.in. materiały przygotowane podczas pracy Nadzwyczajnej Sowieckiej Komisji, a także rozkazy komendantury obozu i inne dokumenty dotyczące funkcjonowania obozu, więźniów i załogi SS w Auschwitz), Państwowym Archiwum Federacji Rosyjskiej w Moskwie (m.in. akta Centralnego Biura Budowlanego – Zentralbauleitung, a także dokumenty dotyczące budowy i funkcjonowania zakładów IG Farben Monowitz) oraz Centralnym Archiwum Ministerstwa Obrony w Podolsku.
– Ciężko nam ocenić wartość dokumentów, których de facto nie widzieliśmy. Każdy nowy dokument jest dla nas bardzo istotny. Mamy nadzieję, że dokumenty te w przyszłości trafią do Archiwum Miejsca Pamięci i będą scalone z jego dotychczasowym zasobem albo przynajmniej możliwe będzie wykonanie ich skanów – opisuje nam Bartosz Bartyzel, rzecznik Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.
Muzealnicy przypominają, że ostatnie materiały dotyczące tego miejsca pamięci zostały przekazane ze zbiorów Państwowego Archiwum FR w 1992 r. Muzeum Auschwitz otrzymało wtedy 46 tomów oryginalnych ksiąg zgonów 70 000 więźniów obozu. Z kolei w latach 1993–1995 zakupione zostały dzięki finansowemu wsparciu rządu polskiego kserokopie kartotek zatrudnienia więźniów oraz mikrofilmy części dokumentów dotyczącej Centralnego Biura Budowlanego. Były to ostatnie dokumenty, które trafiły do Muzeum z Rosji.
