Sztuczna inteligencja odtworzyła wypowiedź ocalałej z getta

Odtworzony został głos Żydówki Stelli Fidelseid, która w Warszawie przeżyła II wojnę światową. W trzygodzinnym nagraniu wygenerowany przez sztuczną inteligencję głos odczytuje jej relację z czasu pobytu w warszawskim getcie.

Publikacja: 11.12.2023 14:20

Stella Fidelseid

Stella Fidelseid

Foto: Archiwum rodzinne Anette Wajnsztejn

W czasie powstania w getcie warszawskim w kwietniu 1943 roku dwudziestoczteroletnia Żydówka, podobnie jak inni cywile ukrywała się w bunkrach. Leżała pod arkuszem blachy lub siedziała skulona w szafce opuszczonego mieszkania, aby przeczekać kolejną „akcję”. Jej rodziców i młodszą siostrę Niemcy wysłali do obozu zagłady w Treblince. W pierwszych dniach powstania jej męża, lekarza Salomona Świecę, Niemcy wywieźli na Majdanek, gdzie odebrał sobie życie. W listopadzie 1943 roku urodziła w bunkrze synka. Po kilku dniach dziecko zmarło z głodu.

Przeżyła wojnę, wyjechała do Brazylii

W grudniu 1943 roku przeskoczyła przez mur na stronę „aryjską”. Wraz z Chanełe, towarzyszką z bunkra, ukrywały się w wielu polskich domach. Pomogła im Michalina Poncyliusz, prowadząca sklep spożywczy, do którego kobiety trafiły przypadkiem. Koniec wojny zastał je w Milanówku.

Czytaj więcej

Marian Turski: Nie bądź obojętny

W 1950 roku wyjechała ona do Izraela. Tam wróciła do swojego przedwojennego zawodu laborantki. Poznała przyszłego męża, Mordkę Milenbacha, z którym przenieśli się na stałe do Brazylii. Zamieszkali w São Paulo, urodziła im się córka Anette.

Nagranie pomogło odtworzyć jej głos

- Zachowały się archiwalne nagrania wideo z jej udziałem w języku portugalskim z 1997 roku. Udało nam się do nich dotrzeć dzięki Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN oraz Visual History Archive USC Shoah Foundation. Na ich podstawie mogliśmy zacząć prace nad stworzeniem cyfrowej wersji polskiego głosu – tłumaczy Michał Sęk z Saatchi & Saatchi. - W nagraniu wygenerowanym dzięki sztucznej inteligencji słyszymy Stellę Fidelseid odczytującą swoje świadectwo, które spisała w języku polskim zaraz po wojnie – dodaje Michał Sęk.

Stella Fidelseid jest jedną z dwunastu bohaterek i bohaterów wystawy „Wokół nas morze ognia. Losy żydowskich cywilów podczas powstania w getcie warszawskim” i jedną z nielicznych, którym udało się przeżyć wojnę. Wystawa w warszawskim Muzeum POLIN została zorganizowana w 80. rocznicę wybuchu powstania.

Gdzie można odsłuchać nagranie z głosem Ocalałej

- Fragmenty dzienników i wspomnień, nieliczne słowa, to często jedyne, co pozostało po ludziach ukrywających się w czasie powstania w warszawskich getcie. Dlatego tak ważne stało się dla nas ożywienie i przedstawienie ich świadectw w jak najbardziej immersyjnej postaci. Spisane wspomnienia Stelli Fidelseid zmieniliśmy w 180 minut opowieści – opisuje Marta Dziewulska, rzeczniczka prasowa muzeum.

Nagrania można odsłuchać na terenie dawnego getta w Warszawie. Pozwala na to specjalnie zaprogramowana strona internetowa, która dzięki geolokalizacji odczytuje położenie słuchacza. QR kody kierujące do nagrania można znaleźć na plakatach umieszczanych przez cały grudzień na dziesięciu przystankach autobusowych. W styczniu opowieści będzie można posłuchać na stronie internetowej projektu.

We wrześniu na granicy getta, u zbiegu ulic Grzybowskiej i Żelaznej w Warszawie, stanęła symboliczna instalacja przedstawiająca dwie strony muru, natomiast w październiku opublikowano film dokumentujący reakcje przechodniów na instalację, przeplatany fragmentami reportażu literackiego „Jakby nas ziemia pochłonęła” autorstwa Katarzyny Kobylarczyk.

Wystawę „Wokół nas morze ognia” można zwiedzać do 8 stycznia w Muzeum POLIN.

W czasie powstania w getcie warszawskim w kwietniu 1943 roku dwudziestoczteroletnia Żydówka, podobnie jak inni cywile ukrywała się w bunkrach. Leżała pod arkuszem blachy lub siedziała skulona w szafce opuszczonego mieszkania, aby przeczekać kolejną „akcję”. Jej rodziców i młodszą siostrę Niemcy wysłali do obozu zagłady w Treblince. W pierwszych dniach powstania jej męża, lekarza Salomona Świecę, Niemcy wywieźli na Majdanek, gdzie odebrał sobie życie. W listopadzie 1943 roku urodziła w bunkrze synka. Po kilku dniach dziecko zmarło z głodu.

Pozostało 84% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Plus Minus
Jak powstawało warszawskie getto
Historia
Śledczy bada zbrodnię wojenną Wehrmachtu w Łaskarzewie
Historia
Niemcy oddają depozyty więźniów zatrzymanych w czasie powstania warszawskiego
Historia
Kto mordował Żydów w miejscowości Tuczyn
Materiał Promocyjny
Jak kupić oszczędnościowe obligacje skarbowe? Sposobów jest kilka
Historia
Polacy odnawiają zabytki za granicą. Nie tylko w Ukrainie