Zbrodnie pod lupą. Co naprawdę wiedzieli Niemcy o własnych działaniach wojennych

Spotkanie odbędzie się w czwartek, 23 lipca 2026 r. w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 na godz. 18. Punktem wyjścia do rozmowy stanie się pokaz nagrodzonego dwoma Oscarami filmu „Strefa interesów”. Pokazuje on codzienne życie rodziny komendanta obozu Auschwitz-Birkenau, Rudolfa Hössa. Mieszkał on w bezpośrednim sąsiedztwie muru obozowego, za którym dochodziło do masowych zbrodni.

Pokaz filmu „Strefa interesów” Jonathana Glazera tuż przed kolejną rocznicą Powstania Warszawskiego

Dr hab. Ewa Fiuk, filmoznawczyni, adiunktka w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk opowiada, że nikt, kto nie żył w tych ponurych czasach, w jakich rozgrywa się film Jonathana Glazera, nie jest w stanie opowiedzieć, jak było. – A nawet ci, którzy je jeszcze pamiętają, widzieli to, co się działo z własnej – i w tym sensie unikalnej – perspektywy. Nie da się jej powtórzyć ani oddać w wiarygodny sposób za pomocą opowieści, także tych filmowych. Żaden film nie pokazuje bowiem, jak było naprawdę. Również „Strefa interesów”, będąca obrazem codziennego życia rodziny Hössów po bezpiecznej stronie murów Auschwitz, nie jest reprezentacją minionych wydarzeń, a jej twórca w gruncie rzeczy ucieka od przymusu ich obiektywnego ukazania. Film, jako medium wizualne, w wersji zaproponowanej przez brytyjskiego reżysera przewrotnie bowiem raczej ukrywa niż ujawnia. I jest to wspaniały gest twórczy. W „Strefie interesów” chodzi bowiem – jak sądzę – nie tyle o to, jak było, lecz o namysł nad tym, co zrobić, by podobne zbrodnie nie wróciły – tłumaczy Ewa Fiuk.

– Film „Strefa interesów” Jonathana Glazera pokazujemy tuż przed kolejną rocznicą Powstania Warszawskiego. Zestawiamy go z pytaniem berlińskiej wystawy w Muzeum Topografii Terroru: „Holokaust – co wiedzieli Niemcy?”. Interesuje nas nie tylko historia, lecz także mechanizm: wiedzieć i milczeć, widzieć i odwracać wzrok, słyszeć i – metaforycznie – urządzać dalej własny ogród. Chcemy rozmawiać o faktach z przeszłości, ale także o etyce świadka dzisiaj. Bo film Glazera bezlitośnie pyta o to, co wiemy, a czego nie chcemy widzieć – i jak długo możemy mówić, że coś nie jest moją albo nie naszą sprawą. Wobec wojny w Ukrainie, przemocy w Gazie i innych miejscach na świecie te pytania nie są abstrakcyjne. Są brutalnie aktualne – opisuje dr Aleksandra Burdziej, kuratorka cyklu.

Czytaj więcej

Polityka

Prokurator zbada, co działo się w nowojorskim oddziale Instytutu Pileckiego

Centrala Instytutu Pileckiego skierowała do prokuratury wniosek o możliwe popełnienie przestępstwa przez byłe władze nowojorskiej spółki. - Jestem...

– Niewiele aspektów historii narodowego socjalizmu budzi dziś tak duże zainteresowanie jak pytanie o to, co „zupełnie zwyczajni Niemcy” wiedzieli podczas II wojny światowej o zbrodniach nazistowskich i jak się wobec nich zachowywali. Osoby odwiedzające naszą wystawę czasową mogą dzięki licznym eksponatom i informacjom dogłębnie zmierzyć się z tymi zagadnieniami – także z pytaniem, dlaczego znacznie więcej ludzi nie stawiało oporu. Jest to kwestia kluczowa również dla lepszego zrozumienia sposobu funkcjonowania dyktatury nazistowskiej oraz dla uwrażliwienia na zagrożenia współczesności – uważa dr Andrea Riedle, dyrektorka Muzeum Topographie des Terrors.

Debata rozpocznie się od analizy dzieła Glazera, a także zaprezentowane zostaną wybrane slajdy z berlińskiej wystawy. W dyskusji poruszone będą również kwestie współczesnej postawy świadka wobec przemocy oraz polskiego kontekstu odbioru „Strefy interesów”.

Podczas wydarzenia zapewnione zostanie tłumaczenie symultaniczne polsko-niemieckie. Wstęp na spotkanie jest bezpłatny, wymagana jest wcześniejsza rejestracja za pośrednictwem formularza zgłoszeniowego, który znajduje się na stronie internetowej Instytutu Pileckiego.

Kim są uczestniczki debaty w Instytucie Pileckiego?

Czytaj więcej

Polityka

Szwajcarska nieruchomość Instytutu Pileckiego. Co stoi na przeszkodzie sprzedaży hotelu Szwanen

W hotelu Szwanen w szwajcarskim Rapperswilu, który Ministerstwo Kultury zakupiło w 2022 r. na potrzeby Instytutu Pileckiego, nie jest już prowadzon...

Spotkanie poprowadzi kuratorka cyklu dr Aleksandra Burdziej. Jest ona germanistką i literaturoznawczynią związaną z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. Bada m.in. pamięć kulturową oraz sposoby reprezentowania doświadczeń XX wieku w literaturze i kulturze współczesnej. Jest prezeską Zarządu Krajowego Związku Towarzystw Polsko-Niemieckich.

Cykl „Berlin w Warszawie”

Instytut Pileckiego organizuje w 2026 r. cykl spotkań pod nazwą „Berlin w Warszawie”. Celem przedsięwzięcia jest wprowadzenie do polskiej przestrzeni dyskusyjnej aktualnych debat publicznych z Niemiec związanych z pamięcią, historią i polityką. Spotkania odbywają się raz w miesiącu, w siedzibie Instytutu, przy ulicy Siennej 82 w Warszawie. Wśród zaproszonych gości są eksperci, publicyści i naukowcy niemieccy.

Patronat medialny nad wydarzeniami ma „Rzeczpospolita” oraz rp.pl.