Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie są potencjalne biologiczne przyczyny rzadkich powikłań po szczepieniach na COVID-19?
- Jakie szczepionki były powiązane z przypadkami VITT oraz jaka była ich skala?
- Dlaczego mutacja genetyczna może prowadzić do powikłań po szczepionkach?
Zaburzenia krzepnięcia po szczepieniach przeciw COVID-19 od początku budziły duże zainteresowanie środowiska medycznego. Choć szczepionki znacząco zmniejszały ryzyko ciężkiego przebiegu choroby u większości populacji, u niektórych osób pojawiły się przypadki zespołu określanego jako immunologiczna małopłytkowość zakrzepowa indukowana szczepionką, czyli VITT. Choć zaburzenie było bardzo rzadkie, niejednokrotnie okazało się śmiertelne. Wyniki najnowszego badania zostały opublikowane w „The New England Journal of Medicine”, a ich omówienie pojawiło się na stronie Nature.
Zespół VITT. Jaka była skala zjawiska i jego konsekwencje?
W Stanach Zjednoczonych zespół VITT rozwinął się u około jednej osoby na 200 tysięcy po przyjęciu szczepionki Johnson & Johnson. W Wielkiej Brytanii, gdzie stosowano szczepionkę AstraZeneca, odnotowano około 3 przypadki na 100 tysięcy zaszczepionych.
Obie szczepionki wykorzystywały zmodyfikowaną wersję adenowirusa (znanego z wywoływania przeziębienia) do przeniesienia genu fragmentu wirusa SARS-CoV-2 do komórek człowieka. Powodowało to uruchomienie odpowiedzi immunologicznej i produkcję przeciwciał przeciw SARS-CoV-2.
Pomimo tego, że preparaty były ogólnie uważane za bezpieczne, pojawienie się niewielkiej liczby przypadków VITT sprawiło, że w niektórych krajach zmieniono zalecenia dotyczące szczepień. Przykładowo, w Wielkiej Brytanii, gdzie szeroko stosowano szczepionkę AstraZeneca, rząd zalecił osobom poniżej 40. roku życia, które miały nieco wyższe ryzyko VITT, wybór innej szczepionki.
Czytaj więcej
W Brukseli rusza merytoryczna faza procesu pomiędzy firmą Pfizer a Polską. Spór dotyczy nieodebranych szczepionek przeciw Covid-19. Portal WNP pyta...
Co odkryli naukowcy?
Najnowsze badanie wskazuje możliwy mechanizm molekularny odpowiedzialny za rozwój wspomnianego zaburzenia. Wyniki sugerują, że kluczową rolę odgrywała mutacja genetyczna, która w określonych warunkach mogła prowadzić do nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego.
Już w 2021 r. badacze zauważyli, że przeciwciała u osób z VITT atakowały białko biorące udział w krzepnięciu krwi, czyli czynnik płytkowy 4 (PF4). W najnowszym badaniu naukowcy skupili się na tym, dlaczego u niewielkiej części populacji dochodziło do takiej reakcji. Analiza wykazała, że u osób z określonym wariantem genu kontakt z adenowirusem, zarówno w wyniku szczepienia, jak i naturalnej infekcji, mógł prowadzić do powstawania przeciwciał skierowanych przeciw białku adenowirusa o nazwie pVII.
U większości ludzi ta reakcja nie powodowała problemów zdrowotnych. Naukowcy sugerują jednak, że u części osób dochodziło do mutacji w komórkach odpornościowych produkujących przeciwciała. W tej mutacji lizyna była zastępowana kwasem glutaminowym, co zmieniło strukturę przeciwciała, które zamiast wiązać się z białkiem pVII, zaczynał reagować z białkiem PF4. Badacze przypuszczają, że jeśli te osoby miały wcześniej kontakt z adenowirusem, szczepienie mogło wywołać gwałtowny wzrost przeciwciał anty-PF4, prowadząc do ciężkich zakrzepów i spadku liczby płytek krwi.
Badanie próbek od 21 osób z VITT wykazało obecność tej mutacji u wszystkich pacjentów. Z kolei w eksperymentach na myszach wersje przeciwciał bez wspomnianej zmiany chemicznej powodowały znacznie mniej zakrzepów. Autorzy badania zaznaczają, że problem nie wynikał z samej konstrukcji szczepionki, ale z bardzo rzadkiej kombinacji zdarzeń biologicznych, które doprowadziły do zaburzeń krzepnięcia.
Czytaj więcej
W 2026 roku instytucje europejskie nadal pracować będą nad trzema ważnymi dla farmacji obszarami. Mowa tu o akcie o lekach krytycznych, reformie un...
Wnioski dla przyszłych szczepionek opartych na adenowirusach
Choć szczepionki AstraZeneca i Johnson & Johnson nie są już stosowane, wyniki najnowszego badania mogą pomóc w projektowaniu bezpieczniejszych szczepionek wykorzystujących adenowirusy. Jednym z rozważanych kierunków jest modyfikacja lub zastąpienie białka pVII, tak aby nie wywoływało powstawania przeciwciał reagujących z innymi białkami organizmu.
